Tarım emtia piyasasında 2024 yılının ilk yarısı, hem jeopolitik gerilimlerin hem de iklim değişikliğinin etkisiyle dikkat çeken fiyat dalgalanmalarına sahne oldu. ABD-İsrail ve İran arasındaki çatışmalar ile El Niño’nun tetiklediği hava koşulları, bazı ürünlerde fiyatların yükselmesine, bazılarında ise düşüşe yol açtı.
Bu dönemde buğday, soya fasulyesi, pirinç ve pamukta güçlü artışlar görülürken, mısır, kahve, şeker ve kakao fiyatları gerileme kaydetti.
Tahıllarda belirgin yükseliş
Chicago Ticaret Borsası verilerine göre, 2024’ün ilk yarısında buğdayın kile fiyatı yüzde 16,2, pirinç yüzde 24 ve soya fasulyesi yüzde 9,2 oranında arttı. Mısır ise yüzde 1 oranında değer kaybetti. Buğday fiyatı Haziran 2024 itibarıyla kile başına 6,88 dolarla yılın zirvesine ulaştı.
Petrol fiyatlarındaki yükselişin enerji ve gübre maliyetlerini artırması, özellikle tahıllarda maliyet baskısını artırdı. ABD’de kuraklık ve artan gübre maliyetleri buğday ekim alanlarını azaltırken, Hürmüz Boğazı’ndaki lojistik sorunlar da fiyatları destekledi.
Pirinç ve soya yükseldi, mısır geriledi
Olumsuz hava koşulları ve savaş nedeniyle artan enerji-gübre maliyetleri, pirinç üretimini olumsuz etkileyerek fiyatların yükselmesine sebep oldu. Hindistan’ın ihracat kısıtlamaları da küresel arzı daralttı. Soya fasulyesinde ise yükselen gübre maliyetleri ve Çin’in talebi fiyatları yukarı çekti. Buna karşılık ABD-İran geriliminin azalması ve Arjantin’de hızlanan mısır hasadı, mısır fiyatlarının düşmesinde etkili oldu.
Pamuk artarken kahve ve kakao düştü
Intercontinental Exchange verilerine göre, pamuk fiyatları yüzde 19,5 oranında artarken, şeker yüzde 1,3 ve kahve yüzde 15 geriledi. Kakao fiyatı ise ton başına yüzde 16,3 düştü. Kahve ve şeker fiyatları son yılların en düşük seviyelerine gerilerken, ABD’de kuraklık ve don riskinin pamuk fiyatlarını yukarı taşıdığı gözlendi. Brezilya’da beklenen rekor kahve hasadı ve realin dolar karşısında değer kaybetmesi, kahve fiyatlarındaki düşüşü hızlandırdı.
Rekor hasat beklentisi fiyatları baskıladı
Brezilya’da beklenen yüksek kahve üretimi ve Vietnam’dan gelen güçlü ihracat, kahve fiyatlarını aşağı çekti. ABD Tarım Bakanlığı, 2026-2027 döneminde Brezilya’nın kahve üretiminin yıllık yüzde 14 artarak 71,9 milyon torbaya ulaşacağını öngörüyor. Ayrıca Brezilya’da beklenen yağışlar ve Batı Afrika’daki olumlu hasat görünümü, hem kahve hem şeker hem de kakao fiyatlarını baskılamaya devam etti.
Uzmandan El Niño yorumu
Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, El Niño’nun tarım emtia fiyatlarını yukarı çektiğini belirtti. Ergezen, El Niño nedeniyle Hindistan ve Uzak Doğu’da azalan yağışların pirinç ve pamuk rekoltesini düşürdüğünü, bu durumun fiyatlara yansıdığını söyledi. Ayrıca, Avustralya’daki kuraklık endişelerinin buğday üretimi üzerinde baskı yarattığını vurguladı. Ergezen, ABD ile İran arasında yaşanan savaşın tedarik zincirinde sorunlara yol açtığını ve özellikle pirinç, buğday ile pamuk fiyatlarında artışa sebep olduğunu ifade etti. Gübre ve enerji maliyetlerindeki artışın polyester üretimini etkilediğini, üreticilerin pamuk üretimine yönelmesinin de pamuk fiyatlarını yükselttiğini dile getirdi.
